راه نخست : نه تنها مشكلى را حل نمى كند ، بلكه بر دشوارى آن نيز مى افزايد ، زيرا دير يا زود جنبش نوگرائى پرده از چهره خود برمى دارد و روشن مىشود كه با دين دشمنى آشكار دارد و مى خواهد خود بر جاى آن بنشيند . و اين امر - گذشته از ارزيابى ما نسبت به دين - فعاليت سازندگى را به رنجى بزرگ دچار مى سازد و استعدادهائى فراوان را بر باد داده و آن را - از سوى اكثريت محافظه كار توده - در معرض سخت ترين خطرها در مى آرد . راه دوم : نيز نسبت به جنبش نوگرايى اى كه بر پايه اى غير دينى بايستد و با ايدئولوژى اى بدون پيوند با اسلام مربوط باشد ، عملى نيست . زيرا جنبشى از اين گونه ، نه مىتواند اسلام را درست تفسير كند و نه اكثريت مردم را به پذيرفتن ديدگاه خود در تفسير اسلام وادار سازد ، مگر يك بر چسب دينى به خود بگيرد كه به او اجازه دهد در پايگاه روشنگرى اسلام و مفاهيم و دستورهاى آن جاى بگيرد . بر عكس آن دو راه ، اگر يك جنبش نوگرائى برپايه اسلام بايستد و پيوند استوارى با سرچشمه هاى راستين اسلام در ميان توده داشته باشد ، و اين اسلام را در حكومتى متبلور سازد كه مردم را به كار نيكو وا مى دارد و از كار زشت منع مى نمايد ، چنين جنبشى مىتواند اكثريت محافظه كاران و سنت پرستان را نيز به راه سازندگى و نوگرائى بكشاند ، زيرا به خاطر شناخت ژرفى كه از اسلام دارد ، و به يارى برداشت انقلابى خود از آن ، مىتواند اسلام را تفسير كند و آن را از آداب و رسوم اجتماعى اى كه زائيده عادت ها و سنت ها و عوامل گوناگون و انگيزه هاى مؤثر در اجتماع است ، جدا نمايد .